چهره نخست قاعده الواحد از منظر حکیمان مسلمان

حکیمان از دیرباز کوشیده‌اند برای تبیین نظام موجود در عالم هستی و پدیده‌های آن قواعدی وضع کنند، تا در پرتو قواعد کلی دیدگاه‌های جهان شناختی خویش را بیان کنند. یکی از این قواعد که مبین موضع جهان شناختی حکیمان است، قاعده الواحد است.
این قاعده از جهت تاریخی دارای قدمت طولانی است. همه محققان بر این باور هستند که حکیمان مسلمان مبتکر این قاعده نبوده‌اند، بلکه تاریخ پیدایش آن را باید در دوران ماقبل فلسفه اسلامی جست‌وجو کرد، اما درباره مبتکر این قاعده وحدت نظر وجود ندارد. «فارابی» مبتکر این قاعده را «ارسطو» و برخی دیگر «دموکریتس» یا «ذیمقراطیس» را مبتکر این قاعده می‌دانند. مرحوم میرزا مهدی آشتیانی مدعی است که جمیع فلاسفه و متألهین قبل از ارسطو نیز چنین اعتقادی داشته‌اند.
حکیمان مسلمان در مکتوبات خویش برای این قاعده فلسفی دو چهره مختلف ترسیم کرده‌اند که عبارتند از:
الف- الواحد لایصدر الا عن الواحد
ب- الواحد لا یصدر عنه الا الواحد