جستاری درباره تحلیل معنای امکان

در این مقاله، نظریات و نقدهای مختلف حکیمان مسلمان درباره¬ی پنج تحلیل ذیل امکان، مورد کنکاش قرار گرفته است:
۱ – امکان به معنای عدم اقتضای ذات ماهیت نسبت به ضرورت وجود و عدم؛
۲ – امکان (قضیه واجد امکان) به معنای موجبه¬ی سالبه المحمول؛
۳ – امکان به معنای تساوی ماهیت نسبت به دو طرف وجود و عدم؛
۴ – امکان (ممکن) به عنوان امری که در وجود و عدم، احتیاج به غیر دارد.
۵٫ اتصاف ماهیت به امکان از نوع قضیه موجبه معدوله المحمول است.
ملاصدرا در برخی مواضع، از معنای اول و برخی مواضع دیگر، از معنای دوم و مرحوم دکتر حائری یزدی از معنای دوم، برخی حکیمان دیگر از معنای سوم، فخر رازی از معنای چهارم و علامه طباطبایی از معنای پنجم دفاع کرده¬اند.

کلید واژه: امکان، اتصاف (ماهیت به امکان)، ماهیت (لازم ماهیت)، قضیه موجبه سالبه المحمول، ضرورت وجود و عدم (وجوب و امتناع)، سلب و ایجاب، تساوی نسبت با وجود و عدم، قضیه موجبه معدوله المحمول، قضیه سالبه بسیطه (محصله)