جستاری درباره چیستی لذت از منظر ابن سینا

مسئله لذت از مسائل دراز عمر، سترگ، تأثیرگذار، و در عین حال، مناقشه¬انگیز در طول تاریخ بشری بوده است و از دیرزمان تا کنون توجّه مکاتب مختلف فلسفی – اخلاقی و همچنین ادیان الاهی و غیر الاهی، به صورت سلبی یا ثبوتی، بدان معطوف بوده است. گرچه ابن¬سینا در تعریف لذّت از حکیمان سلف تأثیر پذیرفته، مقلّد محض آن¬ها نبوده است. او دو تعریف برای لذّت ارائه می¬دهد که تعریف دوم کامل¬تر از تعریف نخستین است. او برای تکمیل تعریف¬اش به امور ایجابی و سلبی توجّه می¬کند. بوعلی از یک حیثیت در گام نخست، لذّات را به حسی، عقلی و شهودی منقسم می¬سازد و برخلاف تصور عامّه و برخی لذّت گرایان مدّعی است که لذّات حسی باطنی برتر از لذّات حسّی ظاهری، و لذّات عقلی و شهودی برتر از هر دو قسم لذّات حسّی¬اند و دلایلی برای کرسی نشاندن این مدّعا بیان می¬دارد. او از جهات دیگر لذّات را به دنیوی (ناپایدار) و اخروی (ابدی)، جسمانی و روحانی تقسیم می¬کند، و لذّات اخروی و روحانی را بر لذّات دنیوی و جسمانی ترجیح می¬دهد و همچنین بر این باور است که لذّت امری تشکیکی و ذومراتب است و برای آن مراتب پنج¬گانه¬ای ذکر می¬کند.

کلید واژه: لذّت حسّی ظاهری، باطنی، عقلی، شهودی، دنیوی، جسمانی، اخروی، روحانی.