دکتر عین الله خادمی سایت شخصی دکتر عین الله خادمی
اگر کمی تأمل کنیم و به اطرافمان بنگریم، مشاهده میکنیم افعال مختلفی در جهان هستی صورت میگیرد، مثل رعد و برق آسمان، حرکت افلاک، تغییر فصول و افعالی که به ظاهر انسانها برای رفع نیازهای ضروری زندگی خود انجام میدهند. عامهی مردم بر این باورند که فاعل برخی افعال خدا یا طبیعت است و فاعل یک سری دیگر افعال در حوزهی انسانی خود انسانها هستند، اما متکلمان به تحلیل عامیانه دربارهی صدور افعال توجه نکردهاند و سعی کردهاند به تفحّص و کنکاش دربارهی صدور افعال، بالاخص افعالی که در حوزهی انسانی صورت میگیرد بپردازند که آیا خدا فاعل مستقیم همهی افعالی است که در نظام هستی، از جمله در حوزهی زندگی انسانها صورت میگیرد، یا انسانها نیز در پیدایش افعالی که در حوزهی زندگی شخصی یا اجتماعی خودشان صورت میگیرد دخالت دارند؟ حال اگر بپذیریم که انسانها در پیدایش این افعال دخالت دارند، سوال دیگری مطرح میشود که میزان دخالت انسانها تا چه حد است؟ آیا انسانها فاعل بالاستقلال این افعال هستند و فاعل بعید یا نهایی دیگری غیر از انسان وجود ندارد یا انسانها فاعل قریب این افعال هستند، اما فاعل نهایی و حقیقی این افعال خداست؟ و…
متکلمان مسلمان به این سوالات در بخش ویژهای از علم کلام به نام «خلق افعال» پاسخ میدهند. تئوریهای مختلفی از سوی مکاتب مختلف کلامی اسلامی در پاسخ به این سوالات مطرح شده است که ما در این مقاله به بررسی مهمترین دیدگاههای کلامی دربارهی این موضوع میپردازیم.
