چگونگی پیدایش کثیر از واحد (نظام فیض) از دیدگاه شیخ اشراق

در مکتب اشراقی، ما با تنوع واژگان درباره¬ی صادر اول مواجه هستیم. سهروردی در برخی از نوشته¬های خود مثل التلویحات، الواح عمادی، پرتونامه، رساله فی اعتقاد الحکما، یزدان شناخت، اللمحات و کلمه التصوف، نظام فیض را به شکل فیلسوفان مشایی – و به شکل ثلاثی که ابتکار ابن¬سینا است – تقریر می¬کند. غیر از این جهت اشتراک، از حیث روش¬شناختی، میان این آثار تفاوت وجود دارد. اما در الواح عمادی، بعد از تقریر آن به شکل مشایی، تلاش می¬کند تا حدی از نظام مشایی فاصله بگیرد. این روند در المشارع والمطارحات تعمیق می¬یابد. سرانجام در هیاکل النور و بالاخص حکمه الاشراق، شیخ نظریه نهایی و ابتکاری خویش را بیان می¬کند و میان نظریه نهایی سهروردی و فارابی تفاوت¬ها و مشابهت¬هایی وجود دارد و اشکال مشترکی بر هر دو نظریه وارد است. در نظریه نهایی سهروردی درباره¬ی نظام فیض، قهر و محبت، و اشراق و مشاهده. نقش¬های اصلی را ایفا می¬کنند و نکات قابل تأملی در این موارد وجود دارد. مهم¬ترین وجوه ممیزه¬ی شیخ اشراق، ابتنای نظریه او بر اصالت نو و ارائه نظریه عقول عرضی است.

کلید واژه: نظام فیض، نورالانوار، نور اقرب، قهر و محبت، اشراق و مشاهده